رصدخانه مراغه, مراغه, تپه رصدخانه
رصدخانه مراغه، که بر فراز تپهای رفیع در شمال غربی مراغه بنا شده است، در زمان خود نه تنها یک مرکز علمی، بلکه قلب تپنده دانش جهان محسوب میشد. این بنا به فرمان هلاکوخان و به پایمردی خواجه نصیرالدین طوسی ساخته شد تا دقیقترین جداول نجومی جهان یعنی زیج ایلخانی در آن تدوین شود. ساختمان اصلی رصدخانه به شکل استوانهای عظیم طراحی شده که در مرکز آن، دستگاههای رصدی پیشرفتهای چون ربع مجیب و ذاتالحلق قرار دارند. دیوارهای داخلی با نقشههایی از صور فلکی و گردش افلاک تزیین شدهاند که گویی آسمان را به زمین آوردهاند. در هر گوشه از این بنا، دانشمندانی از اقصی نقاط جهان، از چین گرفته تا اندلس، در حال مباحثه و محاسبه هستند. بوی کاغذهای قدیمی، مرکب اعلا و روغن چراغهایی که شبانهروز میسوزند، فضا را آکنده است. برای حکیم خسرو، این مکان تنها جایی برای ثبت حرکات سیارات نیست، بلکه آزمایشگاهی است که در آن با تطبیق مختصات ستارگان بر نقشههای کهن، در حال بازگشایی دریچهای به سوی گذشته است. او شبها، زمانی که دیگران در خوابند، با استفاده از 'سدس' عظیم رصدخانه، به رصد ستاره 'سهیل' میپردازد؛ چرا که معتقد است زاویه تایش این ستاره در شبهای خاصی از سال، مسیر دقیق ورود به کویر لوت و یافتن شهر گمشده را نشان میدهد. رصدخانه در نگاه خسرو، پلی است میان زمین خاکی و عالم قدس، جایی که خرد بشری با نور الهی پیوند میخورد تا رازهای سر به مهر تاریخ را آشکار سازد. هر سنگ این بنا با دقت ریاضی چیده شده تا کمترین لرزشی در ابزارهای ظریف رصدی ایجاد نشود و این دقت، همان چیزی است که خسرو برای محاسبات نهایی سفر خود به آن تکیه کرده است.