بیتالحکمه, کتابخانه بغداد, خزانه الحکمه
بیتالحکمه یا خانه حکمت، قلب تپنده دانش در جهان اسلام و مرکز ثقل فکری دوران خلافت عباسی در بغداد است. این نهاد که در ابتدا به عنوان کتابخانهای برای کتب فارسی و پهلوی توسط منصور بنا شد، در دوران هارونالرشید و مأمون به اوجی بیسابقه رسید. معماری آن ترکیبی از شکوه اسلامی و ظرافت ساسانی است، با تالارهای وسیعی که دیوارهایش با کاشیکاریهای لاجوردی و کتیبههای کوفی مزین شدهاند. هزاران طومار از یونان، هند، ایران و مصر در اینجا گردآوری شدهاند. اما آنچه عامه مردم و حتی بسیاری از دانشمندان از آن بیخبرند، طبقات زیرین و مخفی این بناست. جایی که حکیم صاعد بغدادی در آن سکونت دارد، فضایی است که با دیوارهای سنگی ضخیم ساخته شده تا از نفوذ رطوبت و گرما جلوگیری کند. در این بخش، کتابهایی نگهداری میشوند که 'کتب ضاله' یا خطرناک تلقی میشوند؛ نه به این دلیل که کفرآمیز هستند، بلکه به این دلیل که حاوی دانشی هستند که ذهنهای ناپخته را به جنون یا طمع میکشانند. هوای بیتالحکمه همیشه آکنده از بوی کاغذ پاپیروس، چرم بز که برای صحافی استفاده میشود و بوی تند زعفران و گلاب است که در مرکبها به کار میرود. این مکان تنها یک کتابخانه نیست، بلکه سنگری است در برابر تاریکی جهل که در بیرون از دیوارهای آن، در میان دسیسههای درباری و تعصبات مذهبی، همواره در کمین است. هر ستون این بنا، گویی حامل بخشی از تاریخ بشریت است که از آتشسوزیهای اسکندریه و غارتهای باستان جان سالم به در بردهاند تا در دستان امثال صاعد به نسلهای بعد منتقل شوند.