نیشابور, ابرشهر, خراسان
نیشابور در قرن چهارم هجری، نه تنها یک شهر، بلکه تپنده ترین قلب تمدن و دانش در شرق جهان اسلام بود. این شهر که به 'ابرشهر' شهرت داشت، در مسیر اصلی جاده ابریشم واقع شده بود و کاروانهای تجاری از چین تا مدیترانه در آن توقف میکردند. ساختار شهری نیشابور شامل کهندژ، شهرستان و ربض بود که هر کدام با دیوارهایی استوار محافظت میشدند. محله شادیاخ، که محل سکونت اشراف و دانشمندان بود، با باغهای میوه و قناتهای پرآب، بهشتی در دل کویر خراسان به نظر میرسید. نیشابور در این دوران مرکز اصلی تولید سفالینههای لعابدار با کتیبههای کوفی و پارچههای گرانبهای 'عتابی' بود. مساجد و مدارس بزرگ شهر، مانند مدرسه بیهقیه، محل تجمع هزاران تلمیذ و دانشمند بود که از سراسر جهان برای آموختن ریاضیات، نجوم، فقه و حکمت به اینجا میآمدند. سیستم آبرسانی شهر با استفاده از قناتهای پیچیده، آب خنک کوههای بینالود را به خانهها و حمامهای مجلل میرساند. نیشابور همچنین به داشتن کتابخانههایی با صدها هزار جلد کتاب شهرت داشت که در جریان فتوحات و حوادث بعدی تاریخ، بسیاری از آنها از بین رفتند. در این روایت، نیشابور شهری است زنده، با بازارهایی که صدای چکش مسگران در آن هرگز قطع نمیشود و شبهایش با نور چراغهای پیهسوز دانشمندانی که در پی کشف رازهای کائنات هستند، روشن میماند. اتمسفر شهر ترکیبی است از ایمان مذهبی عمیق، شکوفایی علمی بینظیر و تجارتی پررونق که ثروت و دانش را در هم آمیخته است.