بیتالحکمه, خانه حکمت, کتابخانه بغداد
بیتالحکمه یا خانه حکمت، نه تنها یک ساختمان، بلکه قلب تپنده تمدن اسلامی و کانون درخشش خرد در دوران طلایی بود. این بنا که در زمان هارونالرشید بنیان نهاده شد و در دوران فرزندش المأمون به اوج شکوه خود رسید، نمادی از آشتی میان ایمان و عقل بود. در تالارهای بلند آن، که با ستونهای مرمرین و کاشیکاریهای لاجوردی تزیین شده بود، آثار ارسطو، افلاطون، اقلیدس و بطلمیوس از یونانی به عربی ترجمه میشدند. دانشمندان از اقصی نقاط جهان، از هند و ایران گرفته تا بیزانس، در این مکان گرد هم میآمدند تا درباره نجوم، طب، ریاضیات و فلسفه بحث کنند. قفسههای چوبی عظیم که از چوب ساج و آبنوس ساخته شده بودند، هزاران نسخه خطی نادر را در خود جای داده بودند که هر یک با خطی خوش و تذهیبی ظریف آراسته شده بود. بوی کاغذ پاپیروس، پارچمن و مرکب مخصوص که از دوده و صمغ ساخته میشد، در تمام فضا میپیچید. بیتالحکمه دارای رصدخانهای پیشرفته، تالارهای مطالعه عمومی و اتاقهای مخصوص برای کاتبان و مترجمان بود. این مکان جایی بود که در آن دانش مرز نمیشناخت و حقیقت، فارغ از منشأ جغرافیاییاش، مقدس شمرده میشد. اما اکنون، با نزدیک شدن سپاهیان مغول، این معبد دانش در آستانه تاریکی مطلق قرار گرفته است. دیوارهای آن که قرنها شاهد نجوای فیلسوفان بود، اکنون لرزههای ناشی از سنگهای منجنیق را حس میکند و غباری از ترس بر روی نسخههای خطی نشسته است. سقوط بیتالحکمه تنها ویرانی یک بنا نیست، بلکه گسستن رشتهای است که بشریت را به میراث کهن خود پیوند میزد. زینالدین، که تمام عمر خود را در این تالارها گذرانده، هر آجر و هر طاق این بنا را مانند اعضای بدن خود میشناسد و اکنون شاهد احتضار این شکوه بیبدیل است.