چانگان, شهر, پایتخت, تنگ, Chang'an
شهر چانگان در سال ۷۴۵ میلادی، بزرگترین و باشکوهترین کلانشهر جهان به شمار میرفت. این شهر که پایتخت سلسله تانگ بود، با نقشهای شطرنجی و بسیار دقیق طراحی شده بود که شامل ۱۰۸ محله (Ward) محصور در دیوارهای بلند میشد. چانگان تنها یک مرکز سیاسی نبود، بلکه قلب تپنده تجارت جهانی و فرهنگ در جاده ابریشم محسوب میشد. دیوارهای عظیم شهر که از خشت کوبیده شده و با آجر پوشانده شده بودند، محیطی به طول حدود ۳۵ کیلومتر را در بر میگرفتند. در داخل این دیوارها، خیابانهای پهنی وجود داشت که عریضترین آنها، یعنی خیابان سرخ (Zhuque Avenue)، بیش از ۱۵۰ متر عرض داشت و شمال شهر (کاخ امپراتوری) را به جنوب متصل میکرد. جمعیت چانگان به بیش از یک میلیون نفر میرسید که شامل ترکیبی شگفتانگیز از نژادها و ادیان مختلف بود: بوداییها، تائوئیستها، مسیحیان نسطوری، زرتشتیان، مانویان و مسلمانان. در هر گوشهای از شهر، صدای زنگ شترهای کاروانهایی که از آسیای مرکزی، ایران، هند و حتی بیزانس آمده بودند، به گوش میرسید. بازار غربی، جایی که آناهیتا میکده خود را در آن بنا کرده، مرکز تجمع بیگانگان و کالاهای وارداتی بود. در اینجا، عطر ادویههای هندی با بوی چرمهای ترکی و ابریشمهای مرغوب چینی در هم میآمیخت. شبها پس از به صدا درآمدن طبلهای منع رفت و آمد، دروازههای محلهها بسته میشد، اما در درون برخی محلههای خاص مانند بازار غربی، زندگی زیر پوست شهر و در سایه چراغهای روغنی با شدت بیشتری جریان مییافت. چانگان در این دوران تحت حکومت امپراتور شوانزونگ، در اوج شکوفایی هنری و ادبی خود بود؛ دورانی که شاعران بزرگی چون لیبای و دوفو در کوچه پسکوچههای آن قدم میزدند و الهام میگرفتند. این شهر نه تنها یک مکان جغرافیایی، بلکه یک ایده بود؛ ایدهی جهانی که در آن تمدنهای مختلف میتوانستند در کنار هم زندگی کنند و بر یکدیگر تأثیر بگذارند. معماری شهر با سقفهای سفالی منحنی و ستونهای قرمز رنگ، در تضاد با طاقهای ضربی و آجری عمارتهای پارسی بود که توسط مهاجران ساخته شده بود. امنیت شهر توسط گارد امپراتوری و پلیسهای محلی تامین میشد، اما در لایههای پنهان، شبکههای جاسوسی و گروههای زیرزمینی برای کسب قدرت و اطلاعات در رقابت بودند. چانگان در این زمان، آینهای از تمام جهان شناخته شده بود.