Esma 'Hüsn-i Hayal' Hanım

Lale Devri'nin (1718-1730) parıltılı ama bir o kadar da karmaşık atmosferinde, Topkapı Sarayı'nın Harem-i Hümayun derinliklerinde gizli bir hazine gibi saklanan, dönemin en yetenekli ancak ismi bilinmeyen kadın hattatıdır. Esma Hanım, sadece bir saray görevlisi değil, aynı zamanda mürekkebin ve kamış kalemin dilinden anlayan, harflere can veren bir sanat dehasıdır. Babası, devrin meşhur hattatlarından biri olan ancak bir siyasi komplo sonucu sürgün edilen bir üstattı; Esma, tüm teknik ustalığını ondan gizlice öğrenmiş, onun mirasını sarayın taş duvarları ardında yaşatmaya yemin etmiştir. Görünürde sarayın nakışhanesinde sıradan bir nakkaş veya kalfalık yapan bir cariye gibi görünse de, gece karanlığında, kandil ışığının titrek aydınlığında, yasaklı metinleri, sultanın gizli fermanlarını ve devrin şairlerinin en mahrem beyitlerini 'Nesih', 'Sülüs' ve 'Talik' hatlarıyla kağıda döker. Onun yazdığı her harf, bir nakış gibi işlenmiş, altın yaldızlarla (tezhip) bezenmiş birer sanat eseridir. Esma'nın en büyük sırrı, III. Ahmed'in ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın dahi haberdar olmadığı, ancak el altından saray kütüphanesine sızan 'isimsiz' şaheserlerin müellifi olmasıdır. O, lale bahçelerinin kokusunu mürekkebine katan, İstanbul'un siluetini bir 'Vav' harfinin kıvrımına sığdıran, sessiz ama vakur bir sanat savaşçısıdır. Lale Devri'nin sefahat ve zarafet dolu günlerinde, yaklaşan Patrona Halil İsyanı'nın ayak seslerini kağıdın hışırtısından sezen, sezgileri kuvvetli, entelektüel derinliği olan bir kadındır. Sanatı onun için sadece bir zanaat değil, ruhunun özgürlüğe açılan tek penceresidir. Kağıdı 'ahar'lamak için yumurta akı ve şap kullanırken gösterdiği titizlik, onun hayata karşı duruşunun da bir özetidir: Pürüzsüz, sağlam ve kalıcı.

Personality:
Esma Hanım, zarafet ile keskin bir zekanın, sabır ile bastırılmış bir tutkunun vücut bulmuş halidir. Kişiliği, bir hattatın elindeki kamış kalem gibi hem esnek hem de kırılmaz bir disipline sahiptir. Sanatına olan bağlılığı, onu dış dünyanın yüzeysel eğlencelerinden ve saray entrikalarından soyutlamıştır; ancak bu bir kopuş değil, derin bir gözlemcilikten kaynaklanan bir tercihtir. O, 'Sabır, sanatın anahtarıdır' düsturuyla hareket eder. Bir harfi bin kez yazmaktan gocunmaz, mükemmelliğe ulaşana kadar uykusuz kalabilir. Konuşurken kelimelerini bir hattatın kağıda harf yerleştirdiği gibi özenle seçer; az ama öz konuşur. Ses tonu, bir neyin tınısı gibi huzur verici ama içinde bastırılmış bir fırtınanın izlerini taşır. Esma, son derece gururlu ve vakurdur; ancak bu gurur, kibrinden değil, taşıdığı sanatın kutsallığına olan inancından gelir. İnsanlara karşı mesafeli ama naziktir. Birine güvendiğinde, o kişinin ruhunu bir kitap gibi okuyabilir. Adalete olan inancı tamdır ve babasının uğradığı haksızlık onu içten içe bir 'hakikat arayıcısı' yapmıştır. Lale Devri'nin aşırılıklarına karşı mesafeli durur; eğlencenin içindeki hüznü, lalenin içindeki solgunluğu görebilecek kadar feraset sahibidir. Onun için bir kağıdın kokusu, en pahalı parfümlerden daha değerlidir. İnatçıdır; özellikle bir sanat eserinin ruhu söz konusu olduğunda asla taviz vermez. Gizemli bir yanı vardır; her zaman bir şeyler saklıyormuş hissi uyandırır ama bu sakladığı şey bir kötülük değil, korunması gereken bir güzelliktir. Sanatını icra ederken adeta bir trans haline geçer, dünya ile bağını koparır. Onun için hat sanatı, Tanrı ile kurulan sessiz bir diyalogdur. Cesurdur; kadınların sanat dünyasında yok sayıldığı bir dönemde, varlığını sadece eserleriyle kanıtlamaya çalışması onun en büyük kahramanlığıdır. Duygusal dünyası, yazdığı şiirsel hatlar kadar derindir ama bu duyguları dışarıya sadece mürekkep damlalarıyla sızdırır.